Απορρίματα: Μειώνω, επαναχρησιμοποιώ, ανακυκλώνω

Απορρίματα: Μειώνω, επαναχρησιμοποιώ, ανακυκλώνω

Δημοσιεύθηκε στην Εφημερίδα Ελεύθερος Τύπος – 27.07.2019

Σύμφωνα με το Ευρωβαρόμετρο, η Ελληνική κοινωνία υποστηρίζει σθεναρά την εφαρμογή πρωτοβουλιών κυκλικής οικονομίας, και εν γένει της περιβαλλοντικής νομοθεσίας. Σε ποσοστό 91% ανησυχούμε για την ποιότητα του περιβάλλοντός μας.

Την ίδια στιγμή, η δευτερογενής χρήση υλικών (ανακύκλωση) είναι μόλις στο 2,4%, την ώρα που ο Ευρωπαϊκός μέσος όρος είναι 11,4%. Το 2016 το ποσοστό ανακύκλωσης ειδικά των αστικών αποβλήτων ήταν 17%, ενώ το ποσοστό υγειονομικής ταφής ήταν 82 %. Είναι φανερό ότι δεν θα πετύχουμε τον στόχο του 2020 για την προετοιμασία των αστικών αποβλήτων για επαναχρησιμοποίηση και ανακύκλωση σε ποσοστό 50%.

Η παραγωγή αποβλήτων (εξαιρούνται ορυκτά και δομικά υλικά), αν και έχει μειωθεί λόγω της κρίσης, στα 1928 κιλά ανά άτομο κατ’έτος, παραμένει αισθητά πάνω από τον Ευρωπαϊκό μέσο όρο που είναι 1783 κιλά/άτομο. Εξακολουθούμε να δημιουργούμε περισσότερα απόβλητα από τον μέσο Γερμανό, Άγγλο ή Ιταλό, και πολύ περισσότερα από τις άλλες χώρες που υπέστησαν οικονομική κρίση και εφάρμοσαν μνημόνιο: η Κύπρος είναι στα 839 kg/έτος, η Ισπανία στα 1480 και η Ιρλανδία στα 1666.

Παρά λοιπόν τις καλές προθέσεις, επί της ουσίας στην Ελλάδα τα θέματα απορριμμάτων δεν έχουν αντιμετωπιστεί επαρκώς. Σύμφωνα με έκθεση έγκαιρης προειδοποίησης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τα κράτη μέλη που δεν θα επιτύχουν τους στόχους ανακύκλωσης μέχρι το 2020, οι βασικοί λόγοι είναι οι εξής: η απουσία της απαραίτητης υποδομής για το διαχωρισμό των πηγών των ανακυκλώσιμων υλικών (διαχωρισμός στην πηγή, συμπεριλαμβανομένων των βιοδιασπώμενων υλικών), το χαμηλό επίπεδο ευαισθητοποίησης του ευρέος κοινού, η έλλειψη οικονομικών κινήτρων, όπως πρόστιμα μη συμμόρφωσης, και τέλος η απουσία σχετικών οικονομικών μέσων, π.χ. φόρου υγειονομικής ταφής. Όπως επισημαίνεται στην έκθεση επισκόπησης της περιβαλλοντικής πολιτικής για την Ελλάδα «στην Ελλάδα, υπάρχουν μείζονα διαρθρωτικά προβλήματα όσον αφορά τη διαχείριση των αποβλήτων».

Μπορούμε ακόμη να επισημάνουμε πολλά για την κατάσταση της διαχείρισης αποβλήτων στην Ελλάδα, αλλά δεν είναι ο στόχος να κουραστούν οι αναγνώστες. Στόχος είναι να επισημανθεί η παρούσα κατάσταση, για να τεθούν οι βάσεις και τα ορόσημα για τις αναγκαίες αλλαγές.

Η αντιμετώπιση του προβλήματος είναι αναγκαστικά πολυπαραγοντική. Έχει να κάνει με την προώθηση γενικών πολιτικών ενθάρρυνσης της επιχειρηματικότητας και της καινοτομίας – τα «σκουπίδια» είναι πολύτιμος πόρος!: η μόχλευση ιδιωτικών κεφαλαίων μέσω της σύμπραξης δημοσίου και ιδιωτικού τομέα είναι σημαντικό εργαλείο, όπως άλλωστε είναι και η καλύτερη ενημέρωση και ευαισθητοποίηση των τοπικών κοινωνιών για την πραγματική ανάληψη της ευθύνης και του πιθανού κόστους των αποφάσεών τους, αλλά και για το διαχωρισμό των υλικών στο σπίτι (διαλογή στην πηγή), δίνοντας ιδιαίτερη έμφαση στην αξιοποίηση των οργανικών αποβλήτων (βιο-αποβλήτων) με κίνητρα που θα δοθούν σε πολίτες και επιχειρήσεις. Ακόμη χρειάζεται καλύτερη αξιοποίηση των διαθέσιμων κονδυλίων. Αυτό το τελευταίο έχει την σημασία του, καθώς στις Ευρωπαϊκές εκθέσεις επισημαίνεται επανειλημμένως ότι κάνουμε κακή κατανομή των πόρων, προωθώντας έργα εν ολίγοις περιττά ως προς τις πραγματικές ανάγκες της χώρας, εις βάρος άλλων με μεγαλύτερο όφελος. Τέλος, είναι απαραίτητη η προώθηση της μηχανικής, βιολογικής και θερμικής επεξεργασίας του υπολείμματος από τη διαλογή στην πηγή για την παραγωγή ανακυκλώσιμων υλικών, την ανάκτηση ενέργειας, με απώτερο σκοπό την ελαχιστοποίηση του ποσοστού του υπολείμματος προς απόθεση.

Αυτά ως προς την πολιτική κατεύθυνση. Στην πράξη, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει επισημάνει σειρά δράσεων που πρέπει να αναλάβει η Ελλάδα άμεσα, προκειμένου να προλάβει τις προθεσμίες και να μην χάσουμε και πάλι το τρένο στης συμμόρφωσης με τις υποχρεώσεις που έχουμε αναλάβει. Σε αυτές περιλαμβάνονται αντιδημοφιλείς για μία κυβέρνηση αποφάσεις, όπως η θέσπιση συστημάτων καταβολής τελών ανάλογων με την ποσότητα των απορριπτόμενων αποβλήτων (pay-as-you-throw, ή PAYT) και ο φόρος υγειονομικής ταφής, και μέτρα διοικητικού χαρακτήρα, όπως η ορθότερη υποβολή εκθέσεων για το είδος και τον όγκο των αποβλήτων και η τήρηση καλύτερων στατιστικών. Όπως ήδη αναφέρθηκε, απαιτείται εξορθολογισμός στην κατανομή των διαθέσιμων κονδυλίων, για την αποφυγή της δημιουργίας πλεονάζουσας χωρητικότητας υποδομών για την επεξεργασία υπολειμματικών αποβλήτων, π.χ. εγκαταστάσεις μηχανικής και βιολογικής επεξεργασίας (ΜΒΕ) την ώρα που δεν έχει προχωρήσει επαρκώς χωριστή συλλογή αποβλήτων, συμπεριλαμβανομένων βιολογικών αποβλήτων, καθώς ακόμη δεν έχουν θεσπιστεί ελάχιστα πρότυπα υπηρεσιών για τη χωριστή συλλογή (π.χ. συχνότητα συλλογής, είδη κάδων κ.λπ.). Και άλλα πολλά…

Μειώνω, επαναχρησιμοποιώ, ανακυκλώνω. Μπορούμε να το κάνουμε όλοι, μπορούμε να πετύχουμε μαζί.

Η δουλειά στην Γραμματεία Διαχείρισης Αποβλήτων τώρα αρχίζει. Η δημιουργικότητα και η διάθεση είναι εδώ. Οι πολίτες σύντομα θα δουν την διαφορά στην καθημερινότητά τους.